Met het tentoonstellingsparcours FORT EUROPA, een vervolg op zijn Quo Vadis-project, stelt kunstenaar Mark Swysen fundamentele vragen over vrijheid en rechtvaardigheid.
Soms is zijn boodschap vertaald in abstracte vormen zoals sculpturen met bewerkte natuurlijke materialen, dan weer is zijn werk sterk figuratief met projectie, cartoons, geluidsfragmenten en fotogetuigenissen. De omsloten gangen van het Fort Napoleon maken de opeenvolgende werken tot één boeiende installatie.
Aan de INKOM ervaart de bezoeker het onderwerp al dadelijk aan den lijve. Hij wordt hier opgewacht door een meer dan levensgrote doeanier (Mark Swysen) en het dreigende beeld van hermetisch gesloten grenzen (Jorgen Polman, NL).
Zodra hij de TENTOONSTELLINGSRUIMTE binnen stapt ziet hij hoe een toeriste op de Canarische eilanden een aangespoelde bootvluchteling helpt (Ramón de la Rocha, SP): een knipoog naar een Oostendse strandvakantie.
Beeldend kunstenaar en initiatiefnemer, Mark Swysen (B) plaatst de migratieproblematiek dadelijk in een bredere biologische en cultuurhistorische context. Binnen de projectie van een wereldkaart schikt de kunstenaar geografisch een 10-tal kleine houten werken met overlangs beschilderde insnijdingen. Door middel van deze barcodes (symbool voor DNA-codes) deelt hij de wereldbevolking op naar hun genetische afkomst. Hier bovenop projecteert hij de historische migratiestromen, vanaf het ontstaan van de homo sapiens sapiens in Oost-Africa.
Vervolgens wandelt de toeschouwer tussen 2 m 50 hoge abstracte sculpturen: mensbeelden opgebouwd uit vnl. hout en bitumen, symbolen voor onze organische, cellulaire structuur. Deze reeks “out of africa” volgt de migraties van de menselijke soort vanaf haar ontstaan in Africa naar het Midden-Oosten, Europa, Azië en de beide America’s. Naast deze beelden van oermensen vervolledigen installaties over de lokale situatie vandaag het totaalbeeld. Deze reis door tijd en ruimte wordt duidelijk door middel van de titels met datum-aanduiding en de positiebepaling op een wereldkaart.
Aan het eind van de trap naar het beneden-niveau, in de BAKKERIJ, wordt de bezoeker verrast door een 10-tal cartoons (Mark Swysen) over de controverse rond het onderwerp. Het zijn karikaturen over migratie en culturele integratie of acceptatie en de verschillende meningen daaromtrent.
In de 2de CAPONNIÈRE gaat de reis verder met een veerboot (over de styx), die in vorm refereert aan een doodskist. De bezoeker moet een fysieke inspanning leveren om zichzelf via een stevige stalen kabel naar de aanlegkade aan de overkant te trekken. De reis verloopt in de duisternis, zwak verlicht en in een mistgordijn. Aangekomen aan de overzijde merkt de bootvluchteling dat de reis nergens heen leidt: hij stuit op een doodlopende muur.
Onderweg in de RONDGANG passeert de bezoeker enkele onfortuinlijke migranten en achtergelaten bagage.
Een wegversperring blokkeert het verdere parcours. De 3de (open) CAPONNIÈRE biedt de bezoeker aan het verre einde het zicht op een verlokkend licht aan het eind van de tunnel. Maar alleen via de trap naar een sluipweg kan de bezoeker met enige fysieke inspanning de blokkade omzeilen. De weg vervolgt nu buiten, in de DROGE GRACHT. Hij wordt getoond door de voetsporen in het zand, die hij bij aankomst reeds kon opmerken van op de brug.
Net voor die brug kan de bezoeker terug naar binnen. In de RONDGANG hoort de bezoeker in de verte de lawaaierige drukte van een westerse wereldstad. De bezoeker - migrant heeft de illusie dat hij is aangekomen en welkom is. Maar op de muur tegenover de ingang wordt het welkom dadelijk teruggeschroefd: hier loopt hij op een panoramische foto van een asielcentrum (Jorgen Polman, NL).
In de 4de CAPONNIÈRE lijkt niks aan de hand. Maar bij het terugkeren wordt de bezoeker verrast door 2 foto’s van dames in burka, winkelend in het Antwerpse stadscentrum (Mark Swysen).
In het laatste stuk van de RONDGANG baant de bezoeker zich een weg door een gordijn van burka’s. Hij wordt geconfronteerd met zijn vrees overspoeld te worden door een toevloed aan niet-Westerlingen.
Tenslotte loopt de bezoeker op de thuis van de “bange blanke burger”. Achter de bescherming van puntige ijzeren hekken zit een blank koppel voor de open haard. Met het zicht op hun vitrinekast vol symbolen van onze Westerse cultuur en rijkdom, die wij angstvallig beschermen. De muurschildering van “der barbar” stelt heel deze verheven cultuur in vraag.
Aan dit eindpunt van zijn reis stapt de bezoeker opzij de OUDE KEUKEN / BAR binnen. Hier staan links en rechts 2m50 hoge mensbeelden (Mark Swysen) die als observanten, aan de toog in een café, elk hun mening over het onderwerp verdedigen: een kaleidoscoop van concurrerende standpunten. Aan de bezoeker om in dit doolhof zijn eigen weg te vinden.
Op de BINNENKOER wachten enkele strandstoelen op de bezoeker: hier kan hij terugkeren naar zijn “holiday as usual”. Of toch niet? Er is de verontrustende aanwezigheid van honderden voetjes, allemaal op weg naar diezelfde uitnodigende stoelen. Op het DAK waaien witte vlaggen alle strakke landsgrenzen weg, in schril contrast met de metersdikke fortmuren.
Tot slot kan de toeschouwer aan de ONTHAALBALIE, waar hij zijn audio-gids teruggeeft, zelf zijn standpunt “pro” of “contra” deponeren in een stembus. Na van de tentoonstellingsperiode worden deze meningen gebundeld.
