MUREN OMHEEN HET EIGEN GELIJK
Het typeert de nog jonge artistieke carrière van Hasselaar Mark Swysen dat tot op vandaag al zijn projecten werden ingebed in met geschiedenis beladen locaties. Ook nu weer, want een meer geschikte site om de bezoeker te doen nadenken over begrippen als migratie, tolerantie en (bedreigde) eigenheid is nauwelijks denkbaar. Swysen streek neer, dook onder en zette in een geheel eigen stijl beeldende metaforen neer in het unieke Fort Napoleon dat in de Oostendse duinen verscholen ligt.
Johan DEBRUYNE
En hierom gaat het: verrijkt of bedreigt de intrede van vreemde culturen een samenleving? Is migratie een fundamenteel recht? 'Fort Europa' is een tentoonstelling die vooral duidt en doet nadenken, maar soms ook ontroert en af en toe doet glimlachen , niet in het minst wanneer de kunstenaar - in wat ooit de bakkerij van het fort was - verrast met knappe cartoons.
In Fort Napoleon, met al zijn gangen en caponnières (droge grachten), pakt Swysen, bioloog- kunstenaar, uitgebreid maar ingetogen en beeldend heel divers uit: installaties, sculpturen, projecties, cartoons, maar ook werk van artistieke vluchtelingen dat op een interessante manier wordt geïntegreerd. Met regelmaat loop je hoogpotige houten sculpturen, Swysen-prototypes van het menselijk wezen, tegen het pezige lijf. Ze zijn met bitumen bewerkt, zodat hun 'huid' hun afkomst verraadt... Eén exemplaar is uitzonderlijk robuust en lijkt gewapend om alle obstakels te trotseren. Zijn imposante aanwezigheid wordt alternerend in het licht gezet.
PRIKKELDRAAD
Swysen laat geen ruimte onbenut, terwijl van bij het begin de toon wordt gezet: de automatische schuifdeur is drager van niemandsland met prikkeldraad ervoor (foto Jorgen Polman, Nl). Er net voorbij hangt een foto (Ramon de la Rocha, Es) waarop een toeriste op de Canarische eilanden een aangespoelde bootvluchteling helpt... Eer je eigen migratieparcours aanvat, bestudeer je nog even een geprojecteerde wereldkaart waarin - geografisch gerangschikt - een tiental houten werkjes zit verankerd. Door middel van barcodes (symbool voor DNA-codes) deelt de kunstenaar de wereldbevolking op naar zijn genetische afkomst. Er bovenop projecteert hij de historische migratiestromen.
In een klein soort niemandsland op de uitzichtloze weg vol gangen en grachten staat een vluchtelingentent. Binnen hangen - tegenover elkaar - twee schilderijen. Ze zijn van Tarek Shabout en Sahare El Hafed, twee naar België gevluchte kunstenaars. Schuin in het mulle zand verzakt een gitzwart crucifix (Kito Sino, Koerdistan): migratie als en calvarietocht... Elders schuifelen honderden schoenen en schoentjes in de duisternis naar een oplichtende altaartafel. Daarachter een muur. Een veerboot nodigt uit om naar een mistige toekomst te roeien. Maar weer is daar een muur. En nietsvermoedend beland je plots op de Antwerpse Meir! Als je rechtsomkeer maakt zie je shoppende vrouwen in burka. Overal nu voetsporen in het zand...
Helemaal aan het einde van de tocht tref je de bange blanke burger aan achter een puntig ijzeren hekwerk: twee stoelen bij de open haard, een vitrinekast en cafépraat over migranten. Buiten wachten in het vakantiezand twee strandstoelen. Hoog in de lucht wapperen drie hagelwitte vlaggen...
MARK SWYSEN "ZONDER TITEL" ("FORT EUROPA" IN FORT NAPOLEON)
Met wat hij 'Fort Europa' heeft gedoopt, stelt Mark Swysen fundamentele vragen over vrijheid en rechtvaardigheid. De talloze muren waarop je als bezoeker - toch enigszins 'geleid' door de kunstenaar - a.h.w. telkens weer te pletter loopt, werken op den duur een zekere moedeloosheid in de hand. Allengs groeide alvast mijn sympathie voor die medemens die om wat voor reden dan ook zijn vertrouwde biotoop had achtergelaten op zoek naar een betere plek om te (over)leven. Toch beweert de kunstenaar geen persoonlijk standpunt in te nemen. Hij toont, brengt in kaart.