de kunstenaar

Mark Swysen is geboren te Hasselt, woont en werkt in Antwerpen. Hij is van opleiding bioloog en master in het onderzoek in de beeldende kunsten.

Zijn werk is een reflectie over wat een mens beweegt en hoe die omgaat met zijn soortgenoten en de wereld waarin hij leeft. Tegelijkertijd blijft die menselijke figuur zelf opvallend afwezig: de kunstenaar wil niet uitbeelden, maar de verbeelding van de toeschouwer aan het werk zetten.

cross-mediaal werk

Mark Swysen herinterpreteert de basisstelling van de conceptuele kunst: “het wezen van de kunst is de idee”. Maar die idee alleen volstaat voor hem niet. De vorm “an sich” moet de bezoeker aanspreken, intrigeren om op zoek te gaan naar die inhoud. De kunstenaar is op zoek naar een subtiele balans tussen de poëzie van de vormspanning en betekenisvolheid van de inhoud.

Je kan de uiterlijke verschijningsvorm van zijn werk nog best als cross-mediaal omschrijven: hij pint zich duidelijk niet vast op één medium of techniek. Elk materiaal (bitumen, verbrand hout, mica, plastic, lood, staal, water, geluid, licht) of elk voorwerp (lege PET-flesjes, oude kleding, meubilair) kan in zijn beeldentaal gerecycleerd worden. Hij de- en reconstrueert, manipuleert de vorm, voegt soms kleur, licht of geluid toe.  

het belang van het parergon en de vrijheid van interpretatie

De ruimte rondom het werk - het parergon, dixit Derrida -, en de symbolische beladenheid van de locatie vormen een essentieel bestanddeel van het werk. Zij bepalen mede de lezing ervan. Vandaar Mark Swysens overduidelijke voorkeur voor het in situ werken. Enkele van zijn bekendste grootschalige projecten plaatst hij bewust in locaties met de juiste patine. “Causa Vitae”, over de zin van het leven, situeert hij in een aantal gotische kerken en kathedralen. “Fort Europa”, een project omtrent migratie, brengt hij in historische militaire bouwwerken.

foto © Kim Engels

Wanneer je de ruimte instapt trekt het object of de installatie je aan, zij intrigeert, wekt je interesse op. Om die bezoeker te prikkelen maakt de kunstenaar gebruik van herkenbare voorwerpen uit het dagelijkse leven en symbolen uit ons collectieve culturele geheugen. Maar de beïnvloeding gaat verder dan de ratio. Tegelijkertijd spelen oerinstincten en onderhuidse emoties. De esthetische ervaring die de bezoeker beleeft is bedoeld als een stimulus om het werk verder te bevragen, te ontdekken. Het object krijgt een nieuwe betekenis door de relatie(s) die de bezoeker legt met menselijk gedrag, filosofie, wetenschap.Die kan het werk op diverse manieren, in meerdere lagen, vanuit verschillende invalshoeken interpreteren: het is vele dingen tegelijkertijd. Mark Swysen presenteert geen dogma’s, geen persoonlijke of absolute waarheden, maar opent denkpistes. Steeds blijft de twijfel over de mening van de kunstenaar zelf. Hij laat de bezoeker de volledige vrijheid van een eigen interpretatie - gekleurd door diens persoonlijke ervaringshorizon -, die hij minstens even interessant als de zijne noemt.

"la condition humaine" als belangrijkste onderwerp

Zijn wetenschappelijke opleiding tot bioloog heeft Mark Swysen blijkbaar de smaak bijgebracht om te experimenteren. Zo heeft hij een aantal totaal eigen productietechnieken ontwikkeld. Hij slaagt er o.a. in om aan hout een sprekende cellulaire textuur te geven: alsof je onder de menselijke huid kijkt. Eén van de onderdelen van dat bewerkingsproces is gedeeltelijke verbranding: “oxidatie zoals in onze eigen cellen”, stelt de kunstenaar. En trekt daarmee de parallel naar de sterfelijkheid van de bezoeker. Dat thema van onze sterfelijkheid is een terugkerend element in zijn werk. De menselijke levenscyclus is voor deze kunstenaar het vertrekpunt voor filosofische beschouwingen over de inhoud, het doel en de zin die een mens aan zijn leven geeft. Hoewel het artefact onze vergankelijkheid onderstreept, ervaart de toeschouwer een troostend gevoel van rust, evenwicht of zelfs geborgenheid. Werken over andere onderwerpen, zoals de migratieproblematiek of ecologische dilemma’s, brengen de toeschouwer dan weer bewust uit balans om zijn manier van kijken en denken in vraag te stellen.

op zoek naar het sublieme

Die meerdere betekenislagen, dat ongrijpbare is een kenmerk van een kunstenaar op zoek naar het sublieme. Zoals Kant het formuleerde, grijpt een subliem werk je naar de keel, overweldigt het je maar kan je het niet verwoorden. Vanuit die invalshoek wekt het dan ook weinig verwondering dat het werk van Mark Swysen als spiritueel omschreven wordt en veel succes kent in kerkelijke kringen zonder religieus van oorsprong te zijn.